Mamy przyjemność poinformować, że w roku 2009 Nagrodę Specjalną dla Duetu Autor Zdjęć - Reżyser otrzymują Vittorio Storaro i Carlos Saura.

Na planie filmu Goya

Wielki Duet

Dwaj autentyczni mistrzowie. Carlos Saura i Vittorio Storaro. Pierwszy z nich (ur.1932), słynny odnowiciel kina hiszpańskiego, który po latach zastoju wprowadził je na wyżyny sztuki filmowej. Drugi (ur.1940),operator włoski, uznawany powszechnie za jednego z trzech największych obecnie autorów obrazu filmowego, w 1994 odznaczony Złotą Żabą Camerimage. Co tych ludzi zbliżyło, że ich artystyczna współpraca przyniosła tak zdumiewające, wyjątkowe rezultaty?

Zanim do tej współpracy doszło dokumentalnym filmem Flamenco, Saura wielokrotnie dawał wyraz swemu nadzwyczajnemu wyczuleniu na wizualność kina. Urodzony w rodzinie artystów, z matki pianistki, był młodszym bratem wybitnego malarza, Antonia, i wyrażał na piśmie swój podziw dla takich twórców, jak Hieronim Bosch i Francisco Goya. Dał się poznać serią arcydzieł, tkwiących korzeniami w społecznych losach kraju. Ponieważ jednak tworzył w warunkach surowej cenzury regime’u frankistowskiego, musiał wypracować sobie styl aluzji i przenośni (jak u nas Wajda), kiedy w jednej postaci widzowie domyślali się Hiszpanii, a w innych – tradycyjnych plag militaryzmu, feudalizmu, klerykalizmu. Zadziwił jednak wielbicieli po śmierci gen. Franco: mogąc teraz swobodnie wypowiadać się o rzeczywistości społecznej przerzucił się radykalnie ku problemom i rozterkom jednostki. Przyjaźń z wybitnym tancerzem i choreografem Gadesem obrodziła aż trzema widowiskami baletowymi, Krwawymi godami, Carmen i Czarodziejską miłością, gdzie takie wartości, jak kompozycja kadru stanowiły główny atut.

Vittorio Storaro jest synem operatora kinowego i w jego kinie zapoznawał się od małego z osiągnięciami X muzy. Po studiach fotograficznych umyślił jednak przejść do kinematografii, doceniając integralną bliskość obu sztuk. Talent rozwinął pod opieką Bernardo Bertolucciego, któremu sfilmował Strategię pająka i Konformistę. Mistrzowsko operując jazdami kamery i niuansami barw starał się obraz epoki faszyzmu utrzymać w ujęciach nie tylko wiernych historycznie, ale i wyraziście zapadających w pamięć. Także w Ostatnim tangu w Paryżu, czy w Czasie Apokalipsy (za który dostał Oscara) liczyła się dla niego nie tyle sama akcja, ile odnalezienie jej najbardziej wymownych obrazów.

Gdy w 1995 r. doszło po raz pierwszy do współpracy przy filmie Flamenco było już dla wszystkich krytyków oczywiste, że zbliżyło twórców to samo nastawienie (wcale nie tak częste, jakby się zdawało!), że sztuka operatorska jest podstawą kina, że film to to, co się w i d z i. Flamenco pierwsze z pięciu (do dziś) wspólnych filmów wielkiego duetu, jest pozbawioną fabuły, formalnie dotąd nieprześcignioną demonstracją wszystkich wspaniałości hiszpańskiego tańca, idealnym mariażem choreografii i filmu. Ale fabularne Tango wzniosło się jeszcze wyżej. Nakręcone w Argentynie, ojczyźnie tego tańca, groziło czułostkowością. Tymczasem wątek miłosny potraktowano z zabawną ironią, zaś ujęcia Storaro pokazywały, jak wiele autentycznych drgnień serca daje się wpisać w rytmiczny ruch tanga, ruch, który jest zasadniczym tworzywem kina. Po mniej charakterystycznym, antyfaszystowskim Taxi, Goya (1999) był namacalnym dowodem nabożeństwa z jakim Saura traktował zawsze wielkiego malarza. Ale zarówno śmierć Goyi, jak i retrospektywa jego wspomnień zostały tak zdominowane przez konwencje operatorskie Storaro, że film o malarzu stał się w pełnym znaczeniu filmem malarskim.

Reżyser – operator. Ten konieczny związek bywa raz bardziej, raz mniej udany. Nawet związek dwóch znakomitości może okazać się nieudany, gdy cechy tych obu rozchodzą się i zaprzeczają sobie. W tym przypadku dobrały się najfortunniej, stąd i rezultaty.



Vittorio Storaro i Carlos Saura pracują obecnie nad szóstym wspólnym filmem Flamenco Flamenco.


Filmografia:

• 2009: Io, Don Giovanni
• 1999: Goya
• 1998: Tango
• 1996: Taxi
• 1995: Flamenco